De wereld verbeelden hoe we ‘m willen zien: hoe de Pauluskerk storytelling inzet in de strijd tegen dakloosheid

Een verhaal over dakloosheid kan mensen raken. Maar hoe zorg je ervoor dat het niet blijft bij medelijden, maar bijdraagt aan verandering? Bij de Pauluskerk in Rotterdam werken ze met ervaringskenners aan verhalen die niet alleen laten zien wat dakloosheid betekent, maar ook duidelijk maken wat er moet veranderen. Programmacoördinator kunst & cultuur Thamar Kemperman vertelt hoe organizing en storytelling haar hebben geholpen om anders naar verhalen en beweging bouwen te kijken. Als theatermaker wist ze altijd al dat verhalen een enorme kracht hebben, maar tijdens de Lowlander-opleiding viel het kwartje pas echt.

Thamar in actie (bij de Recht op Rust actie)

Thamar Kemperman werkt bij de Pauluskerk in Rotterdam, waar ze zich inzet voor mensen die dakloos zijn of geen verblijfsvergunning hebben. Als programmacoördinator kunst & cultuur organiseert ze activiteiten waarin mensen zelf met hun verbeelding aan de slag gaan en helpt ze om de verhalen die binnen de Pauluskerk leven zichtbaar te maken voor de buitenwereld. De Pauluskerk organiseerde altijd al veel acties, die soms erg ad hoc verliepen. “We hadden de wens om dat strategischer en bewuster te gaan doen,” vertelt Thamar - en zo kwam ze bij de Lowlander-opleiding Leiderschap & Bewegingsopbouw terecht.

Meer uitzoomen met organizing

De opleiding hielp Thamar om wat vaker en verder uit te zoomen van de ‘waan van de dag’. “Bij de Pauluskerk, zoals bij zoveel organisaties die met dakloosheid werken, is die sterk aanwezig. Er zijn tenslotte altijd mensen die nú hulp nodig hebben. Het is lastig om daar een langetermijnstrategie naast te zetten.” Tijdens de opleiding werd ze als het ware ‘stilgezet’ om weer bewust na te denken over vragen als: wie zijn onze bondgenoten? Waar zitten we in onze campagne? Wat is de volgende stap? Maar ook andere zaken uit het ‘organizing-gedachtegoed’ worden volop ingezet in Thamars werk voor de Pauluskerk, zoals de ladder van betrokkenheid als bril om naar de inzetbaarheid van mensen (vrijwilligers, collega’s maar ook de mensen die bij de Pauluskerk aankloppen) te kijken.

Een nieuwe kijk op verhalen vertellen

Ook rondom een heel concreet onderdeel van haar werk, namelijk storytelling, werd ze tijdens de opleiding opnieuw ‘aangezet’. Organizing bood Thamar, van huis uit theatermaker en dus een doorgewinterde verhalenverteller, een nieuwe manier om naar verhalen te kijken. “Een verhaal vertellen is niet alleen vertellen wat je hebt meegemaakt. Het gaat ook over: wat wil je dat iemand eruithaalt, en wat wil je dat diegene daarna doet?” Dat verschil is belangrijk bij verhalen over dakloosheid, waar Thamar al mee werkte. “De ervaring van dakloosheid roept vaak empathie op, mensen vinden het erg om te horen natuurlijk. Maar de vraag is: hoe zet je dat om in actie? Hoe zorg je dat mensen snappen wat er moet gebeuren en daar ook nog eens zelf mee aan de slag gaan?”

Binnen de Lowlander-opleiding wordt het vertellen van goede activerende verhalen opgehangen aan de ZON-structuur: Zelf, Ons en Nu. Je begint als verteller bij je persoonlijke verhaal: wat heb jij meegemaakt? Daarna volgt de stap naar het grotere geheel: wat zegt jouw ervaring over dakloosheid als maatschappelijk probleem, een probleem dat je deelt met je toehoorders? En vervolgens: wat moet er nu gebeuren? Voor Thamar was dit “een andere dramaturgie” dan de manieren van verhalen vertellen die ze kende: “Aan die ZON-structuur kun je je verhaal echt anders ophangen.”

'Aan die ZON-structuur kun je je verhaal echt anders ophangen'

Op dakloosheidstour door Rotterdam

Een belangrijk uitgangspunt voor de Pauluskerk en voor Thamar, is dat mensen die dakloosheid hebben meegemaakt zelf een centrale rol krijgen in de verhalen die erover verteld worden. “Ervaringskenners hebben de grootste kennis over hun eigen realiteit. We hebben hen gevraagd: wat moeten andere mensen nou eigenlijk echt weten over dakloos zijn?” Daaruit ontstond een stadstour waarin ervaringskenners bezoekers meenemen door Rotterdam en hun verhaal vertellen. Een groep van vijf tot acht (voormalig) dakloze mensen geeft inmiddels de rondleidingen, die populair zijn in Rotterdam: in de eerste helft van 2026 werden er al 55 gegeven. Toehoorders komen dankzij de verhalen van de gidsen vaak tot het besef dat ze uit ongemak of onwetendheid “om het probleem heen” lopen.

Thamar noemt het verhaal van Lala, één van de gidsen. “Die vertelt tijdens de tour bijvoorbeeld over wat het met je doet als iemand met een kinderwagen van je wegdraait, of juist als iemand je aankijkt en glimlacht. Dat lijkt iets kleins, maar het gaat over: zie mij als mens.” Maar de rondleiding gaat verder dan individuele ervaringen en verhalen. “Het gaat ook over beleid, over het feit dat er te weinig opvangplekken zijn en over keuzes die de afgelopen jaren zijn gemaakt waardoor zoveel mensen nu geen dak boven hun hoofd hebben.”

Zorgvuldig omgaan met persoonlijke verhalen

Werken met ervaringsverhalen volgens de ZON-structuur vraagt volgens Thamar veel zorgvuldigheid, iets waar tijdens de Lowlander-opleiding ook bij wordt stilgestaan. “Iemands verhaal is vaak een enorme bol wol. Niet alles hoeft verteld te worden, dus welk draadje haal je eruit?” Een van de dingen die Thamar in de opleiding leerde is dat je geen ZON-verhaal moet vertellen over een wond die nog open ligt. Maar of iets een wond of een litteken is, ontdek je soms ook pas tijdens het vertellen of het sleutelen aan je verhaal. Een ZON-verhaal over een ‘litteken’ kan voor de verteller van heel versterkend werken: “Mensen merken dan dat hun ervaring, hun pijn, van betekenis kan zijn voor anderen.”

Ook binnen Dakloosheid Voorbij, een landelijk netwerk van dakloosheidsorganisaties, wordt nu gewerkt met ervaringsverhalen volgens de ZON-structuur, bijvoorbeeld in gesprekken met beleidsmakers. Zo was de voormalige staatssecretaris Nicki Pouw-Verweij zichtbaar geraakt door het verhaal van een van de ervaringskenners, die vertelde wat het met haar gezondheid doet dat ze al jarenlang elk moment uit haar huis gezet kan worden. En de oproep deed om het voorkomen van huisuitzettingen in de wet te verankeren. Het is een lange adem, maar door zulke ontmoetingen en gesprekken komt dakloosheid steeds

iets hoger op de politieke agenda.

'Iemands verhaal is vaak een enorme bol wol. Welk draadje haal je eruit?'

Wat is 'succes' in de strijd tegen dakloosheid?

De Pauluskerk voerde de afgelopen jaren campagne voor onder andere permanente nachtopvang, stoppen met het beboeten van dakloze mensen en Housing First. Inmiddels is in Rotterdam een stadsakkoord tegen dakloosheid ondertekend. Dat is fijn en een succes, aldus Thamar, maar het roept ook nieuwe vragen op: hoe vier je dit papieren ‘succes’ als er tegelijkertijd nog zoveel ellende gaande is, concreet, werkelijk en zichtbaar op straat? “Een feestje bij de winteropvang is ook wrang,” zegt Thamar. “Tegelijkertijd heb ik ook op dit vlak veel baat bij organizingtheorie, want toen dat akkoord werd getekend, dacht ik meteen: ha, nu zijn we daar en daar volgens onze strategie, en nu moeten we onze successen vieren en een nieuwe campagne bedenken. Hoe gaan we verder bouwen?”

En de grootste uitdaging zit natuurlijk niet in het werken aan een activerend ZON-verhaal, maar in de vraag hoe je een beweging bouwt rondom een probleem dat zo groot en alomtegenwoordig is. “Er zijn zoveel mensen die zich dakloosheid aantrekken, die iets willen doen, er is veel solidariteit maar: hoe organize je die mensen nou op een effectieve manier?” De Pauluskerk probeert daarin steeds de verbinding te maken tussen praktische hulp en het lobby’en voor maatschappelijke verandering. “We zien de gevolgen van systeemfalen iedere dag. Dan wil je niet alleen een doekje voor het bloeden zijn.”

De dakloosheidstour eindigt niet bij een activerend verhaal. De deelnemers krijgen na afloop een flyer mee met concrete manieren om zelf in actie te komen voor een stad zonder dakloosheid. Zo wordt de stap van 'geraakt worden' naar 'iets doen' klein en concreet.

Benieuwd naar de flyer? Bekijk hem hier.

Ook structureel leren werken aan verandering?

Thamar ontdekte tijdens de Lowlander-opleiding hoe organizing en storytelling elkaar kunnen versterken in haar werk. Maar de opleiding is er niet alleen voor programmamakers of verhalenvertellers. Of je nu werkt aan dakloosheid, klimaat, zorg, wonen of een ander maatschappelijk vraagstuk: organizing helpt je om strategischer te bouwen aan verandering, mensen te betrekken en samen macht op te bouwen.

Ook aan de slag met organizing? Bekijk onze opleidingen en trainingen of neem contact met ons op om te bespreken wat bij jou en je organisatie past.