“We zijn geen organizers, we zijn opbouwwerkers. Maar organizing helpt ons wel om scherper te kijken naar ons vak”
Bijgewerkt op: 13 uur geleden
Bij Farent Sociaal Werk in Den Bosch volgden vijftien opbouwwerkers een interne opleiding over organizing. Voor Benthe van der Vleuten, al tien jaar werkzaam bij Farent, was het vooral een kans om opnieuw te kijken naar de kern van haar vak. Hoe help je bewoners om niet alleen onderdeel te zijn van hun omgeving, maar er ook actief invloed op uit te oefenen? En wat is het verschil tussen organizing en opbouwwerk - of is dat er eigenlijk niet?
Benthe van der Vleuten werkt al tien jaar als opbouwwerker in Den Bosch, waar ze bewoners ondersteunt bij initiatieven en vraagstukken die spelen in de wijk. De afgelopen jaren waren voor Farent roerig, vooral op organisatieniveau. Binnen Benthes vakgroep van zo’n 25 opbouwwerkers ontstond mede daardoor de behoefte om opnieuw te kijken naar de ontwikkeling van het vak en als vakgroep weer verbinding te vinden. “We hebben met elkaar bedacht wat we graag wilden leren, daar kwam organizing en politiserend werken uit,” vertelt Benthe. In 2025 volgden daarom vijftien medewerkers van Farent een ‘in-house’-opleiding van Lowlander.
Opbouwwerkers zijn geen organizers - “maar organizing is wel een van de manieren waarop we ons vak uitvoeren,” aldus Benthe. De opleiding bracht daarom geen enorme verrassingen of totaal nieuwe informatie, maar was wel een mooie spiegel voor de opbouwwerkers van Farent, en een manier om opnieuw ‘aangezet’ te worden. Benthe: “Het ‘machtsdenken’ dat binnen organizing zo vanzelfsprekend is, heeft bij mij opnieuw scherp laten kijken naar de positie van een individu, van alle individuen met wie ik op dagelijkse basis werk. Wie ben je in een groep, in een relatie of in een bepaalde rol? En welke macht heb je eigenlijk ten opzichte van andere partijen?” Daar zit volgens haar een belangrijke rol van het opbouwwerk: niet het probleem overnemen, maar bewoners helpen om sterker te staan tegenover partijen die veel groter lijken dan zijzelf.
'Het machtsdenken dat binnen organizing zo vanzelfsprekend is, heeft mij opnieuw laten kijken naar de positie van de mensen met wie ik werk'
Waar zit de macht?
In haar dagelijks werk ziet ze vaak dat mensen 'klein' worden gemaakt of gehouden. Ze noemt het voorbeeld van een vrouw in de wijk die een herfstwandeling en knutselmiddag voor kinderen wilde organiseren. Omdat zij laag taalvaardig was, werd ze door anderen al snel gezien als iemand die dat niet zou kunnen. “Dan helpt het om jezelf de vraag te stellen: wie bepaalt hier eigenlijk dat iemand niet capabel is? Wie verstrekt bijvoorbeeld de subsidie? Waar zit de macht?” Ook bij bewoners die vastlopen in grote systemen probeert Benthe vanuit dat perspectief te werken. Ze noemt een bewoner die al jaren worstelt met verschillende organisaties en instanties. “Ik kan niet zeggen dat ik met hem een organizingtraject doe, maar ik probeer wel stevig naast hem te staan richting de organisaties waar hij mee te maken heeft.”
Opbouwwerk, organizing, wat is het verschil?
Voor Benthe voelde de opleiding niet alsof er ineens een compleet nieuwe manier van werken werd geïntroduceerd. Veel elementen van organizing zaten volgens haar al in het DNA van het opbouwwerk. Zowel organizing als opbouwwerk gaan volgens haar over mensen verbinden, relaties aangaan en kijken hoe bewoners zelf invloed kunnen krijgen op wat er in hun omgeving gebeurt. “De opleiding was voor de collega’s en mijzelf vooral een soort bevestiging: we doen dit eigenlijk al. Maar ook: we zouden dit nog bewuster kunnen doen.”
Veel elementen van organizing zitten volgens Benthe in het DNA van het opbouwwerk
Benthe gebruikt ook de term ‘politiserend werken’ voor organizing. “Voor mij is dat echt de Nederlandse vertaling ervan. En politiserend werken, of organizing dus, is simpelweg een van de gereedschappen die je binnen het opbouwwerk tot je beschikking hebt. Met politiserend werken bedoel ik niet zozeer ‘het politieke’, de politieke macht bevragen. Het gaat erom dat je inziet dat het hele leven politiek is.”
Opbouwwerkers zijn (meestal) geen activisten, maar ook geen ambtenaren. Benthe en haar collega’s proberen met een grote mate van onafhankelijkheid de samenleving ‘beter te maken’, op te bouwen, door mensen te steunen bij de ontwikkeling die ze zelf willen doormaken. Die onafhankelijkheid is wel ingewikkeld, legt Benthe uit: “Farent werkt grotendeels in opdracht van gemeenten, terwijl gemeenten soms ook ‘de tegenpartij’ zijn in de vraagstukken waar bewoners tegenaan lopen.” Mede daarom vindt Benthe het belangrijk dat opbouwwerkers blijven kijken naar machtsverhoudingen.
Opnieuw woorden geven aan het vak
Een belangrijk resultaat van de opleiding, naast de tools en theorie die deelnemers individueel leerden, is ook wat het de vakgroep heeft opgeleverd. Binnen Farent is er de afgelopen jaren veel veranderd. Het opbouwwerk was anders georganiseerd en de rol van de vakgroep was in beweging. Volgens Benthe raakte daarmee ook iets van de identiteit van het vak op de achtergrond. De training gaf ruimte om opnieuw met elkaar te bespreken: wat vinden wij belangrijk? Wat verstaan we onder goed opbouwwerk? Waar ligt onze rol? “Het was heel waardevol om ons verhaal weer scherp te krijgen met elkaar. Onze waarden opnieuw te definiëren: dit doen wij, en dit doen anderen niet.”
Niet iedereen hoeft altijd ‘mee’
Benthe nam nog een ander belangrijk inzicht mee uit de opleiding, dat ze tijdens de coachingssessies opdeed. Opbouwwerkers zijn vaak geneigd zijn om heel veel verantwoordelijkheid te voelen voor alle betrokkenen. Tijdens de coaching kregen Benthe en haar collega’s regelmatig te horen: jullie zijn soms te zacht, te lief. Dat zette Benthe aan het denken; ze herkende het wel uit haar werk. Ze geeft het voorbeeld van een leesclub in de wijk dat ze heeft geholpen om zelfstandiger te worden. Binnen de groep ontstond discussie over hoe vaak ze bij elkaar komen en in welke vorm. Eén deelnemer zorgde ervoor dat het proces vastliep. “Ik ga haar daar wel op aanspreken. Mijn doel is niet om haar koste wat kost erbij te houden, met het risico dat de hele groep uiteindelijk stopt. Ze mag blijven als ze wil, maar het is niet mijn taak om de groep voor haar perfect te maken. En dat is dus wat veel opbouwwerkers lastig vinden, ik ook; omdat we allemaal vanuit zo’n groot rechtvaardigheidsgevoel werken. Je wilt dat iedereen mee kan doen, ook mensen die moeilijk aansluiten. Maar uiteindelijk mag dat niet ten koste gaan van de hele groep. Dan help je dat individu alsnog niet, én lijdt de hele groep eronder.”
Organizing als basisvaardigheid voor opbouwwerk
Hoewel Benthe niet dagelijks met alle stappen en termen uit de opleiding werkt, merkt ze wel dat de manier van kijken is blijven hangen. “Het wordt natuurlijk neergezet als een methode, met stappen en termen. Zo werk ik in de praktijk niet altijd, maar het is zeker wel méér geworden sinds de opleiding. Organizing is gewoon een fundamenteel deel van ons werk. Daar moet je je bewust van zijn en ook goed in geschoold zijn. Je moet je er vaardig in voelen.”
Wat kan organizing betekenen voor jouw organisatie? De samenwerking met Lowlander hielp Farent om opnieuw te kijken naar de kern van het opbouwwerk: hoe help je bewoners om zelf invloed uit te oefenen op hun omgeving? De interne opleiding gaf het team nieuwe praktische handvatten en ook een gezamenlijke taal om over hun werk en rol als opbouwwerkers te praten. Voor organisaties die werken aan maatschappelijke verandering kan organizing helpen om scherper te kijken naar de manier waarop verandering ontstaat. Hoe bouw je relaties op, hoe breng je mensen samen, en wordt er in jullie organisatie al scherp genoeg gekeken naar macht en invloed? Lowlander werkt met organisaties aan verschillende onderdelen van organizing, bijvoorbeeld via:
Denk je dat we ook iets voor jou of jouw organisatie kunnen betekenen? Leuk! Bekijk onze opleidingen en trainingen of neem contact met ons op om te bespreken wat bij jou en je organisatie past. |
Opmerkingen