We moeten volhouden: Jona Boeijink over wat we van activisten kunnen leren
Hoe houd je vol als de wereld er niet beter op lijkt te worden? Jona Boeijink (27) zet zich als trainee bij Milieudefensie Jong in om samen met andere jongeren een sterke beweging voor klimaatrechtvaardigheid op te bouwen en grote vervuilers aan te spreken op hun verantwoordelijkheid. Om meer te leren over de strategie achter succesvolle bewegingen en campagnes, volgde ze de Lowlander-opleiding. Voor Lowlander reflecteert Jona in een tweeluik op wat ze tijdens de opleiding heeft geleerd en wat dat betekent voor haar eigen activisme. Wat kunnen we leren van activisten die ons voorgingen, en hoe houden we de moed erin als verandering lang op zich laat wachten? Vandaag: twee voorstellingen zetten haar aan het denken over de vraag hoe we volhouden.
Een dinsdagavond in een zaaltje op de toneelacademie van Maastricht. Het podium is de vloer van een klaslokaal. Aan de muur hangen posters: Free Palestine, There is no planet B, No Borders; een broekpak en een keffiyeh. We zitten op stugge stoeltjes en wachten af. Het licht verandert. Mijn vriend Charli speelt zijn afstudeervoorstelling. Hij vertaalt zijn reis naar extremer activisme op het podium. “HOE LAAT IS HET?” roept Charli naar het publiek en de zaal reageert met een vertwijfelde “SOLIDARITEIT!” We kennen het allemaal maar in de rol van toeschouwers reageren we onzeker. Naast de gepaste trots voor mijn afstuderende vriend loop ik de zaal uit met een brok in mijn keel. Charli stelt zich dezelfde vragen als ik mijzelf stel: doe ik wel genoeg, wat als er niks verandert, hoe ver ben ik bereid te gaan? Leven in omstandigheden die je wilt veranderen, zoals Charli, ik, of mijn andere twee vrienden in de zaal, brengt soms moedeloosheid. We weten nog niet waar de toekomst ons brengt, wanneer – en óf – het tij keert.
Een paar weken eerder zat in een andere zaal bij ALETTA, een musical over Aletta Jacobs en de vrouwenkiesrechtbeweging in Nederland. Daar heerste een ander gevoel: de sfeer was opgelucht, een viering. We hadden iets bereikt. Activisme werkt, was het gevoel dat ik daar meenam. Ik vroeg me af hoe het komt dat deze voorstellingen over vergelijkbare thema’s mij zulke verschillende gevoelens bezorgen. In gesprek met mijn verkering concluderen we dat Charli’s afstudeervoorstelling raakt aan mijn gevoelens, vragen en verdriet over het leiden van een eigen activistisch leven. Terwijl ik bij ALETTA terug kan kijken naar een historisch voorbeeld. Een voorbeeld waar de successen zegevieren.
Als je geen nulpunt hebt om progressie aan te meten dan kan de verandering onzichtbaar blijven, stelt Rebecca Solnit in het NRC. Als je kijkt wat er vandaag de dag allemaal aan de hand is, lijkt alles mis te gaan. Maar door te kijken naar de veranderingen over een langere periode is het zichtbaar dat er wel degelijk iets beweegt. Het verhaal van Aletta Jacobs, Wilhelmina Drucker en al die anderen die streden voor gendergelijkheid bieden mij een ander nulpunt dan mijn eigen 28 jaar op deze planeet. Hun verhalen zijn voor mij prachtige voorbeelden van hoe onze rechten verworven zijn met strijd, strategie, doorzettingsvermogen en gemeenschap.
Vanuit ons huidige perspectief zien we vooral alles wat nog niet gelukt is. Wat als we volhouden?
Omdat ik wilde leren over organizing kwam ik bij de Lowlander-opleiding terecht. Ik vind het krachtig aan de opleiding dat daar ook historische voorbeelden aangehaald worden van campagnes en bewegingen die verandering hebben gerealiseerd. We staan op schouders van activisten voor ons, dat geeft mij hoop. Historische voorbeelden van verandering leggen een illusie bloot waar ik tot voor kort in geloofde: dat goede dingen in de samenleving voortkomen uit machthebbers die iets goeds willen doen. Ik ontdek dat veel goede dingen in onze samenleving helemaal niet voortkomen uit een machthebber die luistert, maar dat die verworven zijn voor kritische burgers die verandering afdwingen door aanhoudende ongehoorzaamheid. Ook doodnormale dingen zoals fietspaden zijn niet ontstaan dankzij een minister-president die opstond met een goed idee, maar voortgekomen uit protesten van o.a. Stop de Kindermoord in de jaren 70.
Deze voorbeelden tonen aan dat succesvol activisme niet zo incidenteel of spontaan is als ik dacht. Zelfs de actie van Rosa Parks die ik slechts kende ik als een dapper individu — en dat was zij zeker — was ook onderdeel van een langdurig en strategisch plan, georganiseerd door een hele groep activisten. Zo ontkrachten historische voorbeelden een andere illusie waar ik aan vasthield: dat activistische successen spontaan komen en incidentele acties zijn van hele dappere individuen.
Wat blijkt, om verandering te creëren hoef je niet in je eentje iets te verzinnen. We kunnen leren van activisten van vroeger. Hun werk en strategieën kunnen ons inspireren, en moed bieden dat verandering écht komt – als we doorzetten en een lange adem houden.
Ook meer leren over activisme en organizing? Volg een training of de volledige Lowlander-opleiding! >> Bekijk onze opleidingen en trainingen of neem contact met ons op om te bespreken wat bij jou (of je werkgever/organisatie) past. |
Opmerkingen