We know what we need, we have it in our bodies – Samen zingen als vorm van activisme

Hoe houd je vol als de wereld er niet beter op lijkt te worden? Jona Boeijink (27) zet zich als trainee bij Milieudefensie Jong in om samen met andere jongeren een sterke beweging voor klimaatrechtvaardigheid op te bouwen en grote vervuilers aan te spreken op hun verantwoordelijkheid. Om meer te leren over de strategie achter succesvolle bewegingen en campagnes, volgde ze de Lowlander-opleiding. Voor Lowlander reflecteert Jona in een tweeluik op wat ze tijdens de opleiding heeft geleerd en wat dat betekent voor haar eigen activisme. Wat kunnen we leren van activisten die ons voorgingen, en hoe houden we de moed erin als verandering lang op zich laat wachten? Vandaag deel 2: samen zingen als vorm van activisme.

“Jona is a freedom fighter, she knows how to fight. We will fight all day and night until we get it right.” 

Ik voel de andere deelnemers naar mij kijken terwijl we zingen. Ik ga ervan glunderen. 

We staan met de deelnemers van de Lowlander-opleiding in een cirkel in het bos. Het is de eerste opleidingsdag dus we kennen elkaar nog maar net. Samen zingen we een protestlied, één voor één komen we aan de beurt. Ieder staat even in de spotlight. Met een beetje gêne maar ook met voorzichtige trots nemen we het lied in ontvangst. Vanmorgen waren dit voor mij nog allemaal doodgewone onbekenden; nu ik ze wat beter leer kennen blijkt elk van hen een activistisch hart te dragen.

Het collectieve lichaam

Bij Lowlander zingen we elke opleidingsdag een lied, voorbereid door een groepje deelnemers. Ik kijk er elke keer naar uit, omdat ik me tijdens het zingen extra verbonden voel met de groep. In een interview met Allyn Steele, directeur van Highlander Academy, waarop het Lowlander Project is geïnspireerd, spreekt hij over het belang van samen zingen. Hij vertelt over Fannie Lou Hamer, een organizer uit de burgerrechtenbeweging in de VS. Zij stelde: “if you cannot sing together, you cannot get free together.” Allyn vertelt dat samen zingen een soort gedeeld bewustzijn activeert, hij noemt het een collectief lichaam. Nadat ik laatst een zangworkshop volgde, en we die afsloten door het lied nog één keer te zingen in een grote groepsknuffel, herken ik dit gevoel. De rug van een ander aanraken en de resonantie voelen in hun lichaam helpt om één toon te creëren. Bijna als één organisme. Deze verbondenheid is krachtig, aldus Allyn: er is niks gevaarlijkers voor een leider die een groep wil verdelen, dan mensen die samen zingen over hun gedeelde geschiedenis, heden en toekomst.

Bella ciao

Sommige opleidingsdagen zingen we liedjes met een eigen geschreven tekst en andere dagen oude protestliederen. Ons groepje koos een Nederlandse vertaling van ‘Bella ciao’. Een lied met een lange geschiedenis. Vermoedelijk ontstaan in de rijstvelden in Italië, veelgebruikt door de anti-fascisme beweging, en nu opnieuw populair geworden door een bekende serie. ‘Bella ciao’ duikt ook vandaag nog op bij allerlei protesten, in uiteenlopende contexten en met nieuwe teksten en betekenissen. Bijvoorbeeld in protesten tegen Netanyahu waar een versie met ‘Bibi ciao’ werd gezongen.

Om beter te begrijpen wat het belang is van muziek in activisme, haalde ik er wat muziektheorie bij. Salerno en van Warenburg schreven een interessant stuk over herinneringen in activisme. Zij noemen drie manieren waarop protestmuziek werkt met herinneringen:

Herinneringen in activisme 

Ten eerste kunnen herinneringen in activisme gebruikt worden om aan te tonen dat in actie komen mogelijk is. Samen terugdenken aan eerdere struggles kan aanzetten tot het opnieuw in actie komen. 

> ‘Bella ciao’ zingen is een manier om te vertellen dat activisme al lang bestaat.

Herinneringen aan activisme

Ook kunnen herinneringen aan activisme gebruikt worden om behaalde verandering zichtbaar te maken. Oude protestliederen doen ons terugdenken aan eerdere bewegingen, waardoor bereikte verandering zichtbaar wordt gemaakt. Dit kan hoop geven, omdat zichtbaar wordt dat verandering mogelijk is (daar schreef ik over in mijn eerdere blog!).

> ‘Bella ciao’ opnieuw zingen is een manier om te vertellen over de geschiedenis en dat er eerder fascistische heersers zijn overwonnen.

Herinneringen als activisme 

Ten slotte kan herinneren op zichzelf activistisch zijn. Door een lied te zingen wordt het narratief gedeeld in het heden, dit houdt de herinnering levend en geeft hem door aan nieuwe generaties.

Ook dit komt mooi terug in de Nederlandse vertaling van ‘Bella ciao’: het graf van de partizaan fungeert als een plek van herinnering, een herinnering aan de beweging en een inspiratie voor de nieuwe generatie om zelf op te staan als partizaan.

> ‘Bella ciao’ opnieuw zingen is een manier om dit verhaal door de tijd heen te delen en de herinnering levend te houden.

Ook Allyn Steele benadrukte het belang van herinneringen in activisme. Door herinneringen en verhalen over tegenbewegingen uit de geschiedenis op te halen, kan zichtbaar worden gemaakt dat weerstand overal is. “Resistance is everywhere, and can find its way to connect with others even under harsh conditions. We know what we need, we have it in our bodies.”

Onze kracht zit daar waar we samenkomen en hoop voeden. Dus: laten we zingen!

Door alle tijden, en alle eeuwen, o bella ciao, bella ciao, bella ciao, ciao, ciao!

Waar onderdrukkers, het volk verdelen, zal weer een partizaan opstaan

Bron:

Salerno, Daniele en Marit van de Warenburg. 2023. “’Bella ciao’: A portable monument for transnational activism.” International Journal of Cultural Studies, 26 (2). https://doi.org/10.1177/13678779221145374.

Ook meer leren over activisme en organizing? Volg een training of de volledige Lowlander-opleiding!

>> Bekijk onze opleidingen en trainingen of neem contact met ons op om te bespreken wat bij jou (of je werkgever/organisatie) past.